Odwołanie darowizny niewykonanej – gdy życie mówi „sprawdzam”
Obiecałeś komuś prezent. To miał być wielki gest – samochód dla przyjaciela, pieniądze na start dla wnuka. Podpisaliście papiery, uścisnęliście sobie dłonie. Czułeś się wtedy świetnie, jak ktoś, kto ma moc sprawiania radości innym.
Ale życie bywa przewrotne i pisze scenariusze, których nie da się przewidzieć. Czasem, zanim zdążysz przekazać kluczyki czy zrobić przelew, Twój własny świat wali się w gruzy. Pożar, choroba, utrata firmy. Nagle to Ty potrzebujesz pomocy, a oddanie tego, co obiecałeś, zepchnie Cię na dno nędzy.
Klienci często pytają mnie wtedy ze wstydem: „Mecenasie, czy mogę się wycofać? Przecież dałem słowo, podpisałem akt notarialny”.
Mam dla Ciebie dobrą wiadomość. Prawo nie wymaga od Ciebie heroizmu. Istnieje furtka, która nazywa się odwołanie darowizny niewykonanej. Dziś opowiem Ci, jak z niej skorzystać, by ratować swój byt.
Co to w ogóle jest „darowizna niewykonana”?
Zanim przejdziemy do tego, jak się ratować, musimy ustalić, w jakim punkcie jesteś. Opowiadałem Ci już, że darowizna jest umową. I jak każda umowa, może mieć swój skutek „odroczony w czasie”.
Samo zawarcie umowy (np. u notariusza) to jeszcze nie wszystko. Żeby obdarowany stał się pełnoprawnym właścicielem w sensie fizycznym, rzecz trzeba mu jeszcze wydać – przekazać, dać do ręki. Dopóki tego nie zrobisz, darowizna nosi miano niewykonanej.
Przykład z życia (Samochód):
W akcie szczodrości darowałeś przyjacielowi samochód. Podpisaliście umowę, może nawet notarialną. Powiedziałeś: „Jest twój”. Ale… auto wciąż stoi w Twoim garażu, a kluczyki są w Twojej kieszeni. Choć umowa jest ważna, to nie została wykonana. To idealny moment na reakcję.
Kiedy możesz powiedzieć „STOP”? Jedyny ważny warunek
Skoro wiesz już, czym jest darowizna niewykonana, przejdźmy do konkretów. Kiedy możesz ją odwołać?
Kodeks cywilny mówi jasno: możesz to zrobić, jeżeli po zawarciu umowy stan majątkowy darczyńcy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania (lub dla jego obowiązków alimentacyjnych).
Mówiąc po ludzku: Nie można od Ciebie wymagać oddania majątku, jeżeli przez to Ty sam nie będziesz miał za co żyć. Prawo chroni Cię przed popadnięciem w niedostatek na własne życzenie.
Historia z piorunem (Czyli jak to działa w praktyce)
Wyobraź sobie taką sytuację. Zbudowałeś piękny dom dla swojego wnuka. Darowałeś mu go u notariusza, on darowiznę przyjął, ale umówiliście się, że klucze przekażesz mu za miesiąc, po malowaniu. Darowizna jest więc niewykonana.
W międzyczasie w Twój własny dom (ten, w którym mieszkasz) uderza piorun. Budynek płonie doszczętnie razem z całym dobytkiem i oszczędnościami w gotówce, które trzymałeś w szafie. Zostajesz z niczym. Nie masz gdzie się podziać.
W tej sytuacji – mimo że obiecałeś wnukowi dom – możesz odwołać darowiznę. Twoja sytuacja zmieniła się drastycznie i masz prawo zabezpieczyć najpierw siebie.
Pułapka „Bogatym się nie daje”? Uważaj na to!
W mojej kancelarii często muszę prostować pewne mylne przekonanie. Klienci myślą, że mogą odwołać darowiznę, bo „obdarowanemu się polepszyło”. Nic bardziej mylnego.
Przykład (Lotto):
Darowałeś przyjacielowi dużą kwotę pieniędzy, bo był biedny i chciałeś go ratować. Umowa podpisana, ale przelewu jeszcze nie zrobiłeś. Dzień przed przelewem przyjaciel trafia „szóstkę” w Lotto. Jest teraz milionerem.
Czy możesz się wycofać? NIE.
Dlaczego? Bo Twoja sytuacja finansowa się nie zmieniła. Ty nadal masz te pieniądze i stać Cię na ten gest. To, że on stał się bogaty, nie ma znaczenia dla odwołania darowizny niewykonanej. Liczy się tylko Twoja bieda, a nie jego bogactwo.
Kto może to zrobić? (Ważne ograniczenia)
Prawo do odwołania darowizny niewykonanej jest bardzo osobiste. Są tu trzy zasady, o których musisz pamiętać:
- Tylko Ty (Darczyńca): To uprawnienie nie przechodzi na Twoich spadkobierców. Jeśli umrzesz zanim zdążysz odwołać darowiznę, Twoje dzieci będą musiały ją wykonać (chyba że zajdą inne przesłanki, np. wada oświadczenia woli, ale to temat na inny wpis).
- Nawet jeśli to Twoja wina: Co ciekawe, pogorszenie Twojej sytuacji może wynikać z Twoich błędów (np. nieprzemyślana inwestycja giełdowa). To nie szkodzi – nadal możesz odwołać darowiznę.
- Wyjątek – celowe działanie: Nie możesz odwołać darowizny, jeśli specjalnie (umyślnie) lub wskutek rażącego niedbalstwa doprowadziłeś się do ruiny tylko po to, by nie dać prezentu. Sąd szybko wyłapie taką manipulację.
Małżeńskie dylematy i śmierć obdarowanego
Na koniec dwie sytuacje specjalne, o które często pytacie.
Co z małżeństwem?
Jeżeli darowaliście coś wspólnie z żoną lub mężem (z majątku wspólnego), a jedno z Was umrze – drugie nie może odwołać całej darowizny. Żyjący małżonek może odwołać darowiznę jedynie w zakresie swojego udziału (zazwyczaj połowy). Wola zmarłego pozostaje w mocy.
A co jeśli obdarowany zmarł?
Śmierć osoby, której chciałeś coś dać, nie zamyka sprawy. Jeśli darowizna jest niewykonana, a Twoja sytuacja się pogorszyła – nadal możesz ją odwołać. Adresatem Twojego oświadczenia będą wtedy spadkobiercy obdarowanego.
Jak to zrobić formalnie?
Samo „myślenie” o odwołaniu nie wystarczy. Musisz złożyć odpowiednie oświadczenie woli. O tym, jak to napisać, jaka forma jest wymagana i ile masz na to czasu, piszę szczegółowo w kolejnych artykułach. Koniecznie do nich zajrzyj, zanim podejmiesz kroki prawne.
Warto przeczytać:
- Forma odwołania darowizny – czy wystarczy SMS?
- Terminy w prawie darowizn
- Chcesz odwołać darowiznę? Zacznij tutaj
Jeśli czujesz, że pętla finansowa zaciska Ci się na szyi i musisz cofnąć obietnicę, nie czekaj. To Twoje życie i Twoje bezpieczeństwo.
